โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ โรงพิมพ์แห่งแรกของไทยที่ยังงดงาม

ถ้าเดินบนถนนบำรุงเมืองแล้วไม่รู้ว่ากำลังมองหาอะไร คุณอาจเดินผ่านอาคารหลังนี้ไปโดยไม่รู้ตัว

อาคารสีขาวอมเหลืองอยู่ด้านหลังร้านสังฆภัณฑ์ ซ่อนตัวจากถนนใหญ่ในแบบที่ไม่ได้พยายามให้ใครมาสนใจ แต่เมื่อมองเห็นแล้ว จะรู้ทันทีว่านี่คืออาคารที่ผ่านเวลามามากกว่าหนึ่งร้อยปี และยังยืนสง่างามอยู่ได้ในแบบที่อาคารใหม่ส่วนใหญ่ไม่มีทางเทียบได้

นั่นคือ โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ — โรงพิมพ์แห่งแรกของประเทศไทย

ปี 2438 และชายที่ตัดสินใจพิมพ์ทุกอย่าง

เรื่องราวของ โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ เริ่มขึ้นในปี พ.ศ. 2438 รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 โดยมี “หลวงดำรงธรรมสาร” ปลัดกรมอัยการ เป็นผู้ก่อตั้ง

ยุคนั้นสยามกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว การพิมพ์กลายเป็นเครื่องมือสำคัญของการบริหารราชการ การศึกษา และการสื่อสาร หลวงดำรงธรรมสารมองเห็นโอกาสและความจำเป็น จึงก่อตั้งโรงพิมพ์ขนาดใหญ่ที่รับทั้งงานราชการและงานเอกชน มีเครื่องจักรขนาดใหญ่และพนักงานการพิมพ์เกือบร้อยชีวิตในช่วงรุ่งเรือง

สิ่งที่ โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ พิมพ์ออกมาไม่ใช่แค่หนังสือทั่วไป แต่รวมถึงหนังสือแบบเรียน หนังสือธรรมะ หนังสือที่ระลึกงานศพ และที่สำคัญที่สุดคือ “ราชกิจจานุเบกษา” เอกสารราชการที่ยังคงใช้อยู่ถึงทุกวันนี้ และยังมีการพิมพ์หนังสือโดยเสด็จพระราชกุศลในงานต่างๆ รวมทั้งบทพระราชนิพนธ์

โรงพิมพ์ดำเนินกิจการสืบทอดต่อมาจนถึงรุ่นที่ 4 ก่อนที่จะย้ายโรงพิมพ์ออกไปที่อื่น แต่ตัวอาคารยังคงยืนอยู่ที่เดิม

สถาปัตยกรรมที่ยังเหลืออยู่

สิ่งที่ทำให้ โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ เป็นสถานที่ที่นักประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมให้ความสนใจคือความสมบูรณ์ของตัวอาคารที่ยังคงอยู่หลังจากเวลาผ่านไปกว่าร้อยสามสิบปี

อาคารหลังนี้สร้างด้วยสถาปัตยกรรมแบบผสมผสานระหว่างแบบคลาสสิกและวิกตอเรียน ซึ่งเป็นสไตล์ที่นิยมมากในยุครัชกาลที่ 5 เมื่อสยามรับอิทธิพลจากยุโรปเข้ามาอย่างกว้างขวาง ความสูงของอาคาร เพดานโปร่ง ซุ้มโค้ง และรายละเอียดงานปูนที่ยังคงอยู่ให้เห็นล้วนบอกเล่าถึงช่างที่มีฝีมือและการลงทุนในการก่อสร้างที่ไม่ธรรมดาสำหรับยุคนั้น

ปี พ.ศ. 2542 กรมศิลปากรได้ขึ้นทะเบียน โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ เป็นโบราณสถานในชื่อ “อาคารบำรุงนุกูลกิจ” ซึ่งเป็นการรับรองอย่างเป็นทางการว่าอาคารหลังนี้มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ที่ควรรักษาไว้

จากโรงพิมพ์สู่พื้นที่สร้างสรรค์

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ ได้รับความสนใจจากวงการออกแบบและสร้างสรรค์ โดยเฉพาะในงาน Bangkok Design Week ที่เลือกใช้อาคารประวัติศาสตร์แห่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของเทศกาลมาหลายปีซ้อน

ความร่วมมือที่น่าจดจำที่สุดคือ Craftsman at Bamrungmueng Pop-up Café ที่ Craftsman Roastery แบรนด์กาแฟชื่อดังนำกาแฟและบรรยากาศร้านสมัยใหม่มาเปิดป๊อปอัพในพื้นที่อาคารโบราณ สร้างประสบการณ์ที่ผสมผสานระหว่างกลิ่นอายของประวัติศาสตร์กับรสชาติของชีวิตสมัยใหม่ได้อย่างลงตัว

ผู้ที่ได้มาในช่วงนั้นต่างพูดถึงความรู้สึกที่แปลกใจ เพราะจากภายนอกที่ดูเหมือนอาคารธรรมดาหลังร้านสังฆภัณฑ์ เมื่อก้าวเข้าไปกลับพบกับพื้นที่โปร่งโล่งที่มีแสงธรรมชาติส่องเข้ามา ผนังเก่าที่เล่าเรื่องด้วยตัวเอง และบรรยากาศที่ไม่มีการตกแต่งใหม่ใดๆ จะสร้างได้

ย่านบำรุงเมืองกับความทรงจำที่ยังอยู่

ถนนบำรุงเมืองในยุคนี้รู้จักกันในฐานะย่านสังฆภัณฑ์ พระพุทธรูป และอุปกรณ์ทางศาสนา แต่ในอดีต ถนนสายนี้คือหนึ่งในถนนที่ทันสมัยและคึกคักที่สุดของพระนคร มีทั้งร้านค้า บ้านพักอาศัย และอาคารพาณิชย์ที่สร้างในสไตล์ยุโรปที่คนสยามในยุคนั้นชื่นชอบ

โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ คือหนึ่งในร่องรอยที่ยังเหลืออยู่ของถนนสายนั้น มันบอกเล่าว่าครั้งหนึ่งที่นี่เคยเป็นศูนย์กลางของความรู้ ความคิด และการสื่อสารของชาติ และถ้าหยุดมองให้ดีพอ ประวัติศาสตร์ทั้งหมดนั้นยังอยู่ให้เห็นในทุกอิฐทุกก้อน

โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ ตั้งอยู่บนถนนบำรุงเมือง ย่านเสาชิงช้า กรุงเทพมหานคร / ปัจจุบันอยู่ภายใต้การดูแลของบริษัทรัจนากรพร็อบเพอร์ตี้ / ขึ้นทะเบียนโบราณสถานโดยกรมศิลปากร พ.ศ. 2542 / ไม่เปิดให้เข้าชมประจำ แต่จะเปิดพื้นที่ในงานพิเศษเป็นครั้งคราว ติดตามข่าวสารผ่าน Bangkok Design Week และกิจกรรมย่านบำรุงเมือง