ปากคลองฯ Strike Back เมือง/มนุษย์/ตลาด/ดอกไม้ ปลุกย่านดอกไม้

เมือง/มนุษย์/ตลาด/ดอกไม้ คือสี่สิ่งที่โปรเจกต์ “ปากคลองฯ Strike Back” พยายามเชื่อมให้ใกล้กันขึ้น ผ่านกิจกรรมที่ CloudPang ชวนผู้คนออกจากโลกออนไลน์มาเดินตลาดดอกไม้ปากคลองตลาดของจริง ฟื้นฟูย่านปากคลองตลาด

ปากคลองตลาดเคยเต็มไปด้วยแม่ค้า รถเข็น เข่งสาน กลิ่นชื้นของดิน และดอกไม้ แต่หลังการจัดระเบียบโดยภาครัฐเมื่อหลายปีก่อน หลายคนเข้าใจผิดว่าตลาดดอกไม้แห่งนี้เลือนหายไปแล้ว

หน่อง-ผศ.ดร.สุพิชชา โตวิวิชญ์ อาจารย์ด้านสถาปัตยกรรมที่มหาวิทยาลัยศิลปากร เล่าว่าโปรเจกต์เริ่มจากการพูดคุยกับพี่อ้อย ตัวแทนแม่ค้าหัวก้าวหน้าของปากคลองตลาด ที่เคยร่วมงานกันมาตั้งแต่ตอนทำ TEDxBangkok ปี 2561 พี่อ้อยเล่าว่าเคยมีชาวต่างชาติยืนอยู่กลางปากคลองตลาดแล้วถามว่าตลาดดอกไม้อยู่ที่ไหน และเมื่อโรคโควิด-19 เข้ามาซ้ำ ทีมจึงตัดสินใจทำอะไรสักอย่างให้ปากคลองตลาดกลับมามีชีวิตอีกครั้ง

โจทย์จากพี่อ้อยคือ ทำอะไรก็ได้ที่ดึงคนมาเดิน แต่อยากให้ภาพลักษณ์ของปากคลองและแม่ค้าดูสมาร์ทและพร้อมเปิดรับความเป็นไปได้ใหม่ๆ ชื่อ Strike Back จึงสะท้อนการ “สู้กลับ” กับหลายสิ่งที่ชาวปากคลองต้องเผชิญ

4 กิจกรรมที่พาคนกลับมาเดิน

ผู้ริเริ่มโปรเจกต์คือหน่อง หน่อไม้-สุภัทรชัย เชื่อธรรมสอน นักออกแบบเจ้าของร้าน Sunflower Cafe ใกล้สถานี MRT สนามไชย และนุ้ย-ศศมน รัตนาลังการ ช่างภาพผู้สร้างงานสตรีทอาร์ต กิจกรรมทั้งหมดมี 4 ส่วน

1. แบบทดสอบออนไลน์ ให้ผู้เล่นรู้ว่าตัวเองมีบุคลิกเป็นดอกไม้ชนิดใด จากนั้นมีลายแทงให้ไปซื้อดอกไม้ประจำตัวจากร้านในปากคลองตลาด หากไม่สะดวกเดินทางก็สั่งผ่านเว็บไซต์ flowerhub.space ซึ่งเชื่อมให้คุยกับแม่ค้าตัวจริงและสั่งซื้อโดยตรง ไม่เสียค่านายหน้า

2. ถ่ายภาพคู่ดอกไม้ที่ซื้อ ส่งไปที่เพจ Human of Flower Market ผู้เข้าร่วมจะได้รับรางวัลเป็นฟิลเตอร์มงกุฎดอกไม้ไปโหลดเล่น

3. ตามหาดอกไม้ในโลกเสมือน (AR) ผู้เล่นเดินตามแผนที่ไปยัง 10 จุด แล้วใช้มือถือสแกน QR Code บนแผ่นป้าย เพื่อพบกับโลกดอกไม้ที่ซ่อนอยู่ แผนที่รับได้ที่ Sunflower Cafe หรือดาวน์โหลดเองก็ได้ เพื่อลดขยะจากการพิมพ์

4. ตามหาภาพถ่ายมนุษย์ปากคลองตลาด สตรีทอาร์ตขนาด 3–5 เมตร ติดตั้งใน 8 จุดทั่วย่าน

เมื่อพื้นที่จริงทำยาก จึงใช้ดิจิทัลช่วย

แนวคิดแรกของทีมคืออยากปลูกดอกไม้บนทางเท้าจริง เพื่อสื่อว่าพื้นที่ตรงนี้เคยมีคนขายดอกไม้ ซึ่งเป็น “Sense of Space” ที่หายไปหลังการจัดระเบียบ แต่การทำสิ่งใดบนพื้นที่กายภาพของปากคลองตลาดซับซ้อนและต้องขออนุญาตหลายฝ่าย ทางออกจึงเป็น AR

หน่อไม้และทีมสตูดิโออีก 3 คนเลือกจุดติดตั้งโดยดูให้เดินง่าย มีบางจุดที่ลึกลับเพื่อพาคนไปเห็นมุมใหม่ อยู่ริมถนนเพื่อเพิ่มชีวิตชีวาให้ทางเดิน และเป็นพื้นที่ที่เจ้าของเข้าใจและอนุญาตให้ติดป้าย QR Code ทีมตั้งใจให้โปรเจกต์ส่งผลกระทบต่อคนในพื้นที่น้อยที่สุด และไม่สร้างความคาดหวังผิดๆ หากผลออกมาดี เจ้าของพื้นที่จะเห็นเอง

ภาพมนุษย์ปากคลองที่สดใส ตามโจทย์จากแม่ค้า

นุ้ยเล่าว่างานภาพถ่ายต้องปรับตามหน้างาน นัดถ่ายหลายคนแต่ได้ถ่ายตามนัดเพียงคนเดียว เพราะแม่ค้าและผู้ทำงานยุ่งมาก แค่หยุดถ่ายภาพก็อาจส่งของไม่ทัน เธอจึงถ่ายคนที่พบระหว่างทำงาน ทั้งคนเข็นดอกไม้และคนขายหน้าร้าน แล้วนำภาพมาไดคัทและทำเป็นคอลลาจให้สดใส ขณะตัดภาพเธอสังเกตรายละเอียดเล็กๆ เช่น ถุงที่แขวนบนรถเข็น หรือรองเท้าบูตที่บางคนยัดถุงพลาสติกไว้ข้างใน และเลือกเน้นสีตรงจุดเหล่านั้น ผู้ที่ถูกถ่ายมีทั้งคนลาวและกัมพูชา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของปากคลองเช่นกัน

เรื่องสีสันสดใสนี้มีเหตุผล หน่องอธิบายว่าเป็นโจทย์จากแม่ค้าเอง เพราะแม้นักออกแบบอาจชอบความ “เรียลและเยินๆ” แต่คนในพื้นที่ไม่อยากให้ภาพของตนดูจนหรือไม่มีการศึกษา ซึ่งไม่ตรงกับความจริง เพราะพวกเขาทำธุรกิจที่มีเงินหมุนเวียนหลักแสนบาทต่อวัน

ปากคลองฯ Strike Back สิ่งที่โปรเจกต์อยากเห็น

หน่อไม้บอกว่าความยากคือการทำให้กิจกรรมเป็นสิ่งที่ทุกคนมีส่วนร่วมได้ เพราะแม้ทีมเป็นนักออกแบบ แต่หากอาร์ตเกินไปคนทั่วไปอาจเข้าไม่ถึง ส่วนหน่องสรุปเป้าหมายว่าอยากให้คนกลับมาเดินปากคลองตลาด ซื้อดอกไม้แม้ดอกเดียว และลดระยะห่างระหว่างคนทั่วไปกับแม่ค้า เธอบอกว่าแม่ค้าเปลี่ยนไปมากแล้ว ภาพที่หลายคนติดว่าดุหากถามราคาแล้วไม่ซื้อนั้นเปลี่ยนไป ทุกคนพร้อมปรับตัวเพราะโควิด-19 ท้าทายพวกเขา และการปรับตัวคือทางเดียวที่จะอยู่รอด

หน่อไม้มองว่าปากคลองตลาดมีศักยภาพเติบโตเป็นย่านที่น่าสนใจเทียบเท่าซอยนานาหรืออารี เพราะมีวิถีเก่าแก่ ชุมชนเข้มแข็ง และคนกลุ่มใหม่ที่ค่อยๆ เข้ามา โปรเจกต์นี้จึงไม่ได้บอกว่าปากคลองต้องเป็นแบบใดแบบหนึ่ง แต่เป็นคำเชิญให้มารู้จักพื้นที่ด้วยตาของตัวเอง

ข้อมูลของงาน

โปรเจกต์นี้ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) กฎบัตรแห่งชาติ และกฎบัตรรัตนโกสินทร์ ผลงานจัดแสดงตั้งแต่วันที่ 25 กันยายน ถึง 11 ตุลาคม 2563 เดินทางโดยลงรถไฟฟ้าใต้ดินสถานีสนามไชย แล้วเดินไปรับแผนที่ที่ Sunflower Cafe หรือขับรถไปจอดที่ลานจอดรถตลาดยอดพิมาน